# #37 KLASSNI TEKSHIRISH {% embed url="" %} ## KIRISH Avvalgi darsimizda funksiyalarni tekshiruvchi testlar yozishni o'rgandik. Ushbu mavzuda esa klasslarni test qilishni o'rganamiz. Klass to'g'ri bo'lsa, undan yaratilgan obyektlar ham to'g'ri ishlaydi. Keling boshlanishiga biror klass yaratamiz: ```python class Car: """(self,make,model,year,km=0,price=None)""" def __init__(self,make,model,year,km=0,price=None): self.make = make self.model = model self.year = year self.price = price self.__km = km def set_price(self,price): self.price = price def add_km(self,km): """Mashinaning km ga yana km qo'shish""" if km>=0: self.__km += km else: raise ValueError("km manfiy bo'lishi mumkin emas") def get_info(self): info = f"{self.make.upper()} {self.model.title()}, " info += f"{self.year}-yil, {self.__km}km yurgan." if self.price: info += f" Narhi: {self.price}" return info def get_km(self): return self.__km ``` Yuqoridagi klassimiz avtomobil haqida ma'lumotlarni saqlaydi. Klassimizning e'tibor qaratishimiz kerak bo'lgan jihatlari: * `km` va `price` (narh) argumentlariga standart qiymat berilgan * km parametri inkapsulasiyalangan (`self.__km`) * Avtomobil narhini `set_price()` metodi yordamida yangilash mumkin * `add_km()` metodi faqat musbat qiymat qabul qiladi. Agar manfiy qiymat uzatilsa `raise` operatori yordamida `ValueError` xatosini qaytaradi * `get_info()` metodidan qaytadigan qiymat avtomobil narhi bor yoki yo'qligiga qarab turli ko'rinishda bo'lishi mumkin * Avtomobil kilometrajini ko'rish uchun `get_km()` metodiga murojat qilamiz. ## XUSUSIYATLARNI TEKSHIRISH Klassdan obyekt yaratish jarayonida biz obyektning xususiyatlarini parametr ko'rinishida beramiz. Quyidagi testda aynan shu jarayon to'g'ri kechganini tekshiramiz: ```python import unittest from cars import Car class CarTest(unittest.TestCase): """Car klassini tekshirish uchun test""" def test_create(self): # avto1 obyektini km va narhini bermasdan yaratamiz avto1 = Car("toyota","camry",2020) # Qiymatlar mavjudligini assertIsNotNone metodi bilan tekshiramiz self.assertIsNotNone(avto1.make) self.assertIsNotNone(avto1.model) self.assertIsNotNone(avto1.year) # Qiymat mavjud emasligini assertIsNone metodi bilan tekshiramiz self.assertIsNone(avto1.price) # Qiymat tengligini assertEquals metodi bilan tekshiramiz self.assertEqual(0,avto1.get_km()) # Yangi obyekt yaratamiz va narhini ham ko'rsatamiz avto2 = Car("toyota","camry",2020,price=75000) self.assertEqual(75000,avto2.price) unittest.main() ``` Testni bajaramiz va quyidagi natijani olamiz: ```aspnet Ran 1 test in 0.001s OK ``` Testimizni tahlil qilamiz. Dastaval biz obyektimiz to'g'ri yaratilayotganini tekshrish uchun `avto1` obyektini 3 ta prametr bilan yaratib oldik (`make, model, year`) va bu xususiyatlar bo'sh emasligini `assertIsNotNone()` metodi bilan tekshirdik. `avto1` obyektini yaratishda uning narhini ko'rsatmadik, demak bu xususiyat standart qiymat (`None`) ga teng bo'lishi kerak. Buni tekshirish uchun esa `assertIsNone()` metodiga murojat qildik. Vanihoyat, avtomobil kilometraji `0` ga teng ekanligini `assertEquals()` metodi yordamida test qildik. Test so'ngida biz yana bir obyekt yaratdik (`avto2`) va bu safar avtomobil narhini ko'rsatganimiz uchun `assertEquals()` metodi yordamida bu qiymat to'g'ri saqlanganini tekshirib oldik. Testlarni yozishni davom etamiz. Navbat obyektga tegishli turli metodlarga. {% hint style="danger" %} **Test dasturlarni alohida faylga yozishni unutmang.** {% endhint %} ## `setUp()` METODI Yuqoridagi misolda bitta test davomida 2 ta obyekt yaratdik, va obyektning parametrlarini qo'lda yangidan kiritdik. Agar shu yo'sinda davom etadigan bo'lsak, turli testlar uchun har gal yangi obyekt yaratishimiz, va ularning har biriga xususiyatlarni qayta-qayta kiritishimiz talab qilinadi. Buning oldini olish uchun test klassimizning boshida `setUp()` metodini yaratib, bu metod ichida barcha kerakli qiymatlarni va obyektlarni saqlab qo'yishimiz va turli testlarda shu qiymatlarga murojat qilishimiz mumkin: ```python import unittest from cars import Car class CarTest(unittest.TestCase): """Car klassini tekshirish uchun test""" def setUp(self): make = "GM" model = "Malibu" year = 2020 self.price = 40000 self.km = 10000 self.avto1 = Car(make,model,year) self.avto2 = Car(make,model,year,price=self.price) def test_create(self): # Qiymatlar mavjudligini assertIsNotNone metodi bilan tekshiramiz self.assertIsNotNone(self.avto1.make) self.assertIsNotNone(self.avto1.model) self.assertIsNotNone(self.avto1.year) # Qiymat mavjud emasligini assertIsNone metodi bilan tekshiramiz self.assertIsNone(self.avto1.price) # Qiymat tengligini assertEquals metodi bilan tekshiramiz self.assertEqual(0,self.avto1.get_km()) # avto2 narhini tekshiramiz self.assertEqual(self.price,self.avto2.price) unittest.main() ``` E'tibor bering, `setUp()` metodi ichida ba'zi o'zagruvchilar self yordamida berilgan (`self.price`,`self.km`, `self.avto1`, `self,avto2`). Bu o'zgaruvchilarga biz `CarTest()` klassining ichida istalgan joydan murojat qilishimiz mumkin. Shuning uchun ham, `test_create()` funksiyasi ichida biz yangi obyekt yaratmasdan, `setUp()` ichidagi `avto1` va `avto2` obyektlariga murojat qildik. ## METODLARNI TEKSHIRISH Obyektimiz bir nechta metodlardan iborat. Ularning har biri uchun alohida test yozamiz. Bu metodlarni `CarTest` ichida yozishni unutmang. Osonidan boshlaymiz: ```python def test_set_price(self): self.avto2.set_price(self.price) self.assertEqual(self.price,self.avto2.price) ``` Endi `add_km()` metodini tekshiraylik. Bu metodimiz faqatgina musbat qiymat qabul qilishi, manfiy qiymat uzatilganda `ValueError` xatosini qaytarishi kerak edi. Shuning uchun metodni test qilishda avval musbat, keyin esa manfiy qiymat berib ko'ramiz. ```python def test_add_km(self): #1 Musbat qiymat berib ko'ramiz self.avto1.add_km(self.km) self.assertEqual(self.km,self.avto1.get_km()) #2 Manfiy qiymat berib ko'ramiz new_km = -5000 try: self.avto1.add_km(new_km) except ValueError as error: self.assertEqual(type(error), ValueError) ``` Navbat `get_info()` metodiga. Bu metod ham obyektning xususiyatlaridan kelib chiqqan holda 2 hil qiymat qaytarishi mumkin, demak testimiz bu ikki holatni hisobga olishi kerak. ```python def test_get_info(self): avto1_info = 'GM Malibu, 2020-yil, 0km yurgan.' self.assertEqual(avto1_info,self.avto1.get_info()) # avto1 narhi va km o'zgartiramiz self.avto1.set_price(50000) self.avto1.add_km(20000) avto1_info = 'GM Malibu, 2020-yil, 20000km yurgan. Narhi: 50000' self.assertEqual(avto1_info,self.avto1.get_info()) ``` Yakuniy test dasturimiz quyidagi ko'rinishga ega bo'ldi: ```python import unittest from cars import Car class CarTest(unittest.TestCase): """Car klassini tekshirish uchun test""" def setUp(self): make = "GM" model = "Malibu" year = 2020 self.price = 40000 self.km = 10000 self.avto1 = Car(make,model,year) self.avto2 = Car(make,model,year,price=self.price) def test_create(self): # Qiymatlar mavjudligini assertIsNotNone metodi bilan tekshiramiz self.assertIsNotNone(self.avto1.make) self.assertIsNotNone(self.avto1.model) self.assertIsNotNone(self.avto1.year) # Qiymat mavjud emasligini assertIsNone metodi bilan tekshiramiz self.assertIsNone(self.avto1.price) # Qiymat tengligini assertEquals metodi bilan tekshiramiz self.assertEqual(0,self.avto1.get_km()) # avto2 narhini tekshiramiz self.assertEqual(self.price,self.avto2.price) def test_set_price(self): self.avto2.set_price(self.price) self.assertEqual(self.price,self.avto2.price) def test_add_km(self): # Musbat qiymat berib ko'ramiz self.avto1.add_km(self.km) self.assertEqual(self.km,self.avto1.get_km()) # Manfiy qiymat berib ko'ramiz new_km = -5000 try: self.avto1.add_km(new_km) except ValueError as error: self.assertEqual(type(error), ValueError) def test_get_info(self): avto1_info = 'GM Malibu, 2020-yil, 0km yurgan.' self.assertEqual(avto1_info,self.avto1.get_info()) # avto1 narhi va km o'zgartiramiz self.avto1.set_price(50000) self.avto1.add_km(20000) avto1_info = 'GM Malibu, 2020-yil, 20000km yurgan. Narhi: 50000' self.assertEqual(avto1_info,self.avto1.get_info()) unittest.main() ``` Testni bajaramiz va quyidagi natijani olamiz: ```aspnet .... ---------------------------------------------------------------------- Ran 4 tests in 0.002s OK ``` ## AMALIYOT * [30-darsimizda](https://python.sariq.dev/oop/30-vorislik-polimorfizm) `Shaxs` va `Talaba` klasslarini yaratgan edik. Shu ikki klassning xususiyatlari va metodlarini tekshiruvchi test dasturlar yozing. * Ikki klass uchun yagona test yoza olasizmi? (`isInstance()` funksiyasini eslang) ## KODLAR {% embed url="" %}